Bezuinigingen gefinancierde rechtshulp

Slotakkoord debat Tweede Kamer over bezuinigingen op de gefinancierde rechtshulp

Debat in de Kamer
Op 17 december sprak de Tweede Kamer (Vaste Commissie voor Justitie) met staatssecretaris Albayrak over de voorgenomen bezuinigingen op de gefinancierde rechtshulp. Tijdens het debat bleek dat een overweldigende Kamermeerderheid tegen haar voorstel was om de huidige inkomensgrenzen voor de gefinancierde rechtshulp aanmerkelijk te verlagen voor bepaalde rechtsgebieden. Dit was het zogenoemde ‘verzekeringsstelsel’: de mensen die niet meer in aanmerking zouden komen voor gefinancierde rechtshulp, zouden een rechtsbijstandsverzekering kunnen afsluiten. De Kamer zag daar geen heil in. Aan het slot van het debat kondigde staatssecretaris Albayrak alternatieve bezuinigingen aan voor de 12 miljoen euro die met het verzekeringsstelsel was gemoeid:

  • een proactieve geschilbeslechting door overheidsinstanties kan een hogere besparing opleveren;
  • het minimale financieel belang voor rechtzoekenden gaat omhoog;
  • de vergoeding voor vervolgberoepen in vreemdelingenbewaring gaat omlaag. 

Op 28 januari heeft de Kamer in een vervolgoverleg gesproken over deze alternatieven. Diverse Kamerleden toonden zich kritisch. Ook de maatregel ter verlenging van de piketfase – ambtshalve toevoeging pas bij gevangenhouding - riep weerstand op. Naast zorgen om de equality of arms vreesde men voor vertragingen in strafzaken.

“Tijdens het Voortgezet Algemeen Overleg (VAO) op 11 februari dienden diverse Kamerleden moties in. VVD, SP en GroenLinks vroegen in een motie om af te zien van de maatregel om de ambtshalve toevoeging pas bij gevangenhouding te verlenen. Zij vrezen onder meer vertraging van strafprocessen. De Staatssecretaris ontraadde de motie. Ze beloofde dat de Raad voor Rechtsbijstand een richtlijn zal opstellen voor uniforme toepassing van het beleid, zodat een verdachte ook zonder dagvaarding een advocaat kan krijgen. Dat bleek nu in de praktijk inderdaad niet altijd te gebeuren.

De Wit (SP) en Azough (GroenLinks) vroegen ook af te zien van verlaging van het puntental voor vervolgberoepen bij vreemdelingenbewaring. Ook deze motie ontraadde de Staatssecretaris. Volgens haar zal de kwaliteit van de dienstverlening niet onder de maatregel lijden. Naar verwachting zal alleen de motie van coalitiegenoten PvdA en CDA, om op alle ministeries ambassadeurs in te zetten om proactieve geschiloplossing door overheidsinstanties te bevorderen, worden aangenomen. Pechtold (D'66) wil van de Staatssecretaris de garantie dat zij, mocht de taakstelling toch niet gehaald worden, niet zal teruggrijpen op het verzekeringsstelsel. Een 'heel negatieve benadering' vond de Staatssecretaris dat. 'Ik heb het gevoel dat we het wel gaan halen."
Op 17 februari zal over de moties worden gestemd. Daarna zal duidelijk zijn met welk pakket aan bezuinigingsmaatregelen de Staatssecretaris de taakstelling in het regeerakkoord wil bereiken.”

Het ministerie van Justitie treft inmiddels voorbereidingen voor de uitvoering van de bezuinigingsmaatregelen. Het ministerie zal de Orde daarbij betrekken.

Protest advocaten voorafgaand aan het debat
Advocaten uit alle geledingen van de advocatuur verzetten zich tegen met name twee onderdelen van de plannen. Voorafgaande op het overleg op 17 december vond een manifestatie plaats tegen de voorgenomen bezuinigingen op het Plein bij de Tweede Kamer. Prominente advocaten en wetenschappers legden waarom de bezuinigingen een aanslag vormen op het recht van twee miljoen Nederlanders op behoorlijke rechtshulp. Het actiecomité Red de rechtshulp bood een petitie aan met meer dan 9.000 handtekeningen aan leden van de Vaste Commissie voor Justitie. Woordvoerders als Heerts (PvdA), Pechtold (D66), De Wit (SP), Azough (GroenLinks) en De Roon (PVV) kwamen naar buiten om de petitie in ontvangst te nemen. Ieder van hen sprak de verzamelde advocaten toe.

De actie op het Plein was het slot van een estafette van manifestaties in de ressorten: op 11 december in Amsterdam, op 15 december in Arnhem en 16 december in Den Bosch. De acties waren een initiatief van het Actiecomité Red de rechtshulp, dat is opgericht door enkele verontruste advocaten. Het comité verzamelde op haar gelijknamige website handtekeningen voor de petitie.

De twee voorstellen van het kabinet waar de bezwaren tegen waren gerichtHet kabinet wilde bezuinigen door de huidige inkomensgrenzen voor de gefinancierde rechtshulp, € 22.900 (alleenstaand) en € 32.400 (samenwonend/gehuwd), te verlagen. Vanaf volgend jaar zouden alleen mensen met een inkomen op bijstandsniveau (maximaal € 16.200 respectievelijk € 22.500) gefinancierde rechtshulp kunnen krijgen voor juridische hulp bij arbeidsconflicten, letselschadezaken, en conflicten met buren, bedrijven of overheid. Deze maatregel zou ruim twee miljoen mensen treffen.

Het kabinet verwachtte dat deze mensen een rechtsbijstandsverzekering afsluiten. Alleen in onverzekerbare zaken zoals strafrecht en personen- en familierecht, zou het recht op rechtsbijstand voor deze groep worden gehandhaafd. Maar zo’n deels privaat en deels publiek stelsel zou volgens het comité chaos scheppen en de burger onnodig op kosten jagen. Bovendien zullen veel rechtzoekenden geen verzekering afsluiten.

Daarnaast zijn er principiële bezwaren tegen het voornemen om in het strafrecht pas bij gevangenhouding een ambtshalve toevoeging te verstrekken. Verdachten die hun proces thuis mogen afwachten zullen pas op het allerlaatste moment worden bijgestaan door een advocaat.

Voor beide bezuinigingsvoorstellen geldt dat ze de voor een goede procesorde noodzakelijke equality of arms verstoren. Daarmee wordt afbreuk gedaan aan het democratisch gehalte van de rechtstaat.

Voorgeschiedenis
De Orde houdt de ontwikkelingen op het gebied van de bezuinigingen nauwlettend in de gaten en heeft dit vanaf het begin gedaan. Dit betekent dat de Orde hierover contact heeft met het Ministerie van Justitie en Kamerleden, maar ook met de contactpersonen gefinancierde rechtshulp van de Raden van Toezicht van de plaatselijke Ordes, de VSAN, diverse adviescommissies en de NVSA. Niet alles wat tot op heden is gebeurd, is voor u zichtbaar, maar u kunt er zeker van zijn dat de Orde achter de schermen er alles aan doet om te voorkomen dat de bezuinigingen tot gevolg zullen hebben dat de toegang tot het recht niet meer adequaat is.

Hierna treft u een overzicht aan van hetgeen sinds het regeerakkoord van begin 2007 is gebeurd op het gebied van de bezuinigingen gefinancierde rechtshulp.

Wat gebeurde er in 2007 – regeerakkoord, verzonden brieven door Orde en Staatssecretaris van Justitie, amendement Heerts c.s. en AMvB

Wat gebeurde er onder andere in 2008 – (interactieve) beleidsdoorlichting, inwerkingtreding AMvB

Voorstellen ter invulling van 50 miljoen

De invulling van de 50 miljoen door de Staatssecretaris is bekend. In de brief die zij 24 oktober 2008 naar de Tweede Kamer zond, zijn de voorstellen neergelegd. Op de website van het Ministerie van Justitie zijn ook het rapport van de regiegroep, de papieren beleidsdoorlichting en de eerdergenoemde position paper van het interactieve deel van de beleidsdoorlichting gepubliceerd.

Op 28 oktober 2008 en 5 december 2008 heeft de Orde haar standpunt aan de Tweede Kamer gezonden. In deze brieven heeft de Orde uiteengezet dat zij met name tegen twee van de voorstellen grote bezwaren heeft. In de andere voorstellen kan zij zich grosso modo vinden.

Voor de huidige discussie is het interessant te kijken naar wat er in 1982 is besproken tijdens de wijziging van de Wet rechtsbijstand aan on- en minvermogenden, van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en van de Wet tarieven in burgerlijke zaken, met name naar het voorlopig verslag (nr. 4). De parlementaire geschiedenis van deze wet kunt u hier vinden.

Tijdens de begrotingsbehandeling is ook over de bezuinigingen gesproken. Tijdens het Algemeen Overleg op 17 december van 10.30-14.30 uur spreekt de Vaste Commissie voor Justitie van de Tweede Kamer uitgebreid over de voorstellen van de Staatssecretaris.

Voor meer informatie over ons standpunt over de voorstellen, klik hier.

Publicaties bezuinigingen
Dit is in de afgelopen periode geschreven over de bezuinigingen in en op:

Orde van de Dag

 Advocatenblad

 Orde-website:

 Overige

Leidraad bewerkelijke zaken
De harmonisatie van de bewerkelijke zaken maakt geen onderdeel uit van het bezuinigingspakket. Aangezien deze harmonisatie wel invloed heeft op de praktijkvoering, treft u hier enige informatie aan over de leidraad.

Orde van de Dag

 Advocatenblad

 Orde-website

 Overige publicaties

Contact
Wilt u naar aanleiding van het voorgaande reageren, dan kunt u een e-mail zenden naar bezuinigingen@advocatenorde.nl.