Kernwaarden
Een advocaat zorgt ervoor dat de rechten van zijn of haar cliënt goed worden beschermd. Dat doet een advocaat om te zorgen voor een eerlijke rechtsgang. Daarbij laat de advocaat zich leiden door de vijf kernwaarden die zijn vastgelegd in artikel 10a van de Advocatenwet : onafhankelijkheid, partijdigheid, deskundigheid, integriteit en vertrouwelijkheid. Een advocaat kan deze kernwaarden niet onbeperkt of zonder afweging toepassen. Soms botst één waarde met een andere, of gelden er regels of omstandigheden die grenzen stellen aan hoe ver een advocaat kan gaan. De Advocatenwet legt uit wat deze waarden precies betekenen en hoe ze in de praktijk moeten worden toegepast.
In het belang van een goede rechtsbedeling draagt de advocaat zorg voor de rechtsbescherming van zijn cliënt. Daarbij laat de advocaat zich leiden door de vijf kernwaarden die zijn vastgelegd in artikel 10a van de Advocatenwet : onafhankelijkheid, partijdigheid, deskundigheid, integriteit en vertrouwelijkheid. Deze kernwaarden zijn niet onbegrensd. In de parlementaire geschiedenis is een invulling gegeven aan de kernwaarden.
Een advocaat is onafhankelijk
De onafhankelijkheid van een advocaat is belangrijk om een eerlijk proces te waarborgen en de rechtsgang goed te laten verlopen. Een eerlijk proces wordt bevorderd doordat iedere partij een advocaat heeft die deskundig is en vrij staat van invloed van de overheid of de rechter. Zo kan de advocaat volledig opkomen voor de belangen van de cliënt.
Een advocaat moet onafhankelijk zijn van iedereen: van zijn cliënt, de overheid, de rechter en anderen, zoals een werkgever als hij in loondienst is. Ook tegenover de zaak zelf blijft de advocaat onafhankelijk. Hij bekijkt de zaak met afstand, zonder vooroordelen of persoonlijke belangen.
-
De advocaat behartigt in de eerste plaats het belang van zijn cliënt, maar doet dat met een kritische blik. Hij houdt ook rekening met de context en met de belangen van anderen, zoals de wederpartij of derden. Soms betekent dit dat de advocaat zijn cliënt moet wijzen op de rechten of belangen van anderen. Dat kan bijvoorbeeld in strafzaken, als het gaat om de privacy van slachtoffers of getuigen die in stukken genoemd worden.
De advocaat is in het proces leidend. Hij mag niet als stroman of spreekbuis blind de wensen van de cliënt uitvoeren, maar bepaalt zelf hoe hij diens belangen het best kan dienen. Zijn onafhankelijkheid geeft hem de vrijheid om grenzen te stellen en om de privileges van zijn beroep alleen te gebruiken voor het doel waarvoor ze bedoeld zijn.
Onafhankelijkheid betekent ook dat een advocaat partijdig mag zijn, maar wel binnen redelijke grenzen (zoals proportionaliteit en subsidiariteit). Een goede werkrelatie met de cliënt is belangrijk, maar die mag nooit zo hecht worden dat de advocaat zijn kritische rol verliest. Hij moet altijd vrij blijven om een cliënt of zaak te weigeren, of om te besluiten een zaak niet langer te behandelen.
Een advocaat is partijdig
Partijdigheid betekent dat de advocaat zich volledig inzet voor het belang van zijn cliënt. De cliënt is immers degene die de hulp van een advocaat inroept. De advocaat doet er alles aan om dat belang zo goed mogelijk naar voren te brengen in de zaak. De advocaat werkt alleen in opdracht van zijn cliënt en zorgt ervoor dat er geen belangenverstrengeling ontstaat.
Partijdigheid is belangrijk voor een eerlijk proces. In een procedure waarin verschillende partijen tegenover elkaar staan, helpt de partijdige inzet van de advocaat om de rechter tot een evenwichtige en zorgvuldige waarheidsvinding te laten komen.
-
Om de cliënt goed te kunnen helpen, zorgt de advocaat dat de cliënt volledig en eerlijk wordt geïnformeerd over de zaak. De advocaat legt uit wat de kansen en risico’s zijn, adviseert over de beste aanpak en bespreekt hoe er rekening kan worden gehouden met de belangen van de tegenpartij en van anderen.
Dat de advocaat alleen instructies van zijn cliënt krijgt, betekent niet dat hij alles hoeft te doen wat de cliënt vraagt. Door zijn onafhankelijkheid mag en moet de advocaat ook zelfstandig oordelen, hij mag zich niet volledig vereenzelvigen met zijn cliënt. De eed of belofte die de advocaat heeft afgelegd, geeft duidelijke grenzen aan wat hij wel en niet mag doen.
Partijdigheid betekent dus niet dat een advocaat onwaarheden mag vertellen of mag handelen in strijd met een eerlijke procesgang of het recht. De belangen van de cliënt moeten altijd met rechtmatige middelen worden verdedigd. De advocaat blijft zelf verantwoordelijk om te handelen volgens de wet en de regels van het recht.
Een advocaat is deskundig
Een advocaat moet voldoende deskundig zijn om de belangen van zijn cliënt goed te kunnen behartigen. Hierbij staat juridische deskundigheid voorop. De advocaat moet beschikken over actuele kennis van het recht, zodat hij zowel de inhoud van de zaak als de procesrechtelijke stappen goed kan beoordelen.
-
Een advocaat moet voldoende kennis en deskundigheid hebben om zijn cliënt goed te kunnen adviseren en te kunnen procederen. Alleen dan kan hij zorgen voor een goede behandeling van de zaak en, als het nodig is, voor een zorgvuldig verloop van de gerechtelijke procedure.
Een advocaat hoort geen rechtsbijstand te verlenen op rechtsgebieden waar hij te weinig kennis van heeft. Wanneer er specialistische kennis nodig is, kan hij die ook inschakelen door samen te werken met een gespecialiseerde collega of een deskundige op dat gebied.
Van een advocaat mag worden verwacht dat hij zijn cliënt duidelijk informeert over zijn deskundigheid. Omdat een cliënt meestal niet zelf kan beoordelen hoe deskundig een advocaat is, moet de advocaat tijdig aangeven op welke rechtsgebieden hij ervaring heeft en of hij, eventueel met hulp van anderen, voldoende bekwaam is om de zaak te behandelen.
Voldoende kennis en deskundigheid zijn belangrijk om te voldoen aan de eisen van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) over de kwaliteit van rechtsbijstand voor rechtzoekenden.
De advocaat moet niet alleen deskundig zijn, maar ook beschikken over een goede praktische organisatie om zijn werk goed uit te voeren. Dat betekent bijvoorbeeld dat zijn kantoororganisatie goed op orde moet zijn, zodat hij de zaak professioneel en zorgvuldig kan behandelen.
Een advocaat is integer
Integriteit is noodzakelijk om het vertrouwen in de advocatuur te behouden. Het hoort bij een beroep dat, in het algemeen belang, gepaard gaat met rechten en verplichtingen. Een integere advocaat staat boven de zaak, voorkomt belangenverstrengeling en kan zijn keuzes goed uitleggen en verantwoorden, passend bij zijn rol binnen de rechtsorde.
-
Cliënten moeten erop kunnen vertrouwen dat hun advocaat zich inzet voor hun belangen, binnen de grenzen van de wet. Ook de rechter moet hierop kunnen rekenen, omdat dit belangrijk is voor een eerlijk proces en een goede rechtsgang.
De advocaat is één van de hoofdrolspelers in de rechtsbedeling. Zijn gedrag beïnvloedt niet alleen het vertrouwen van cliënten en rechters, maar ook het vertrouwen van de samenleving in het rechtssysteem. Daarom leggen advocaten bij de start van hun beroep een eed of belofte af.
Integriteit gaat ook over financiële zorgvuldigheid. De advocaat moet de derdengeldenrekening (geld dat tijdelijk voor anderen wordt beheerd) transparant en eerlijk gebruiken. Daarnaast moet hij alert zijn op geldstromen uit criminele activiteiten en ongebruikelijke transacties melden, zoals de wet dat voorschrijft.
Een advocaat gaat vertrouwelijk om met een zaak
De kernwaarde vertrouwelijkheid is noodzakelijk om het beroep van advocaat goed te kunnen uitoefenen. Het is belangrijk dat cliënten in vertrouwen alles openhartig kunnen delen met hun advocaat. Een advocaat is niet verplicht in om in de rechtbank te vertellen wat er tussen hem en de cliënt is besproken. Dit valt onder de geheimhoudingsplicht van de advocaat. Om deze geheimhouding te beschermen, beschikt de advocaat over het verschoningsrecht, waarmee hij bepaalde informatie kan weigeren te delen.
-
De positie van vertrouwenspersoon ligt aan de basis van de relatie tussen advocaat en cliënt. Dankzij deze vertrouwelijkheid kan de advocaat alle mogelijkheden en risico’s van een zaak goed beoordelen en weloverwogen beslissen over de aanpak of de processtrategie. Zonder vertrouwelijkheid zou het geven van adequate rechtsbijstand en een goede rechtsbedeling in gevaar komen.
De advocaat moet zorgvuldig omgaan met zijn geheimhoudingsplicht en verschoningsrecht. Deze zijn er alleen om de rechten van de cliënt te beschermen en om de advocaat in staat te stellen de cliënt goed bij te staan. Het recht van verschoning is belangrijk, maar niet onbeperkt. Naast de beroepsregels bepaalt uiteindelijk de rechter, rekening houdend met het belang van vertrouwelijkheid en een goede rechtsbedeling, in elke concrete zaak de grenzen van de geheimhoudingsplicht en het verschoningsrecht.