Over de advocatuur
Iedereen heeft recht op een advocaat. Een advocaat staat rechtzoekenden bij in juridische procedures en geeft advies. De titel ‘advocaat’ is wettelijk beschermd. Tegelijk zijn er kernwaarden en gedragsregels waar advocaten zich aan moeten houden.
In een rechtsstaat is iedereen gelijk voor de wet. Zowel de burger als de overheid moeten zich aan de wet houden. Uiteindelijk beslist een onafhankelijke rechter aan de hand van de wet. Dat levert rechtszekerheid en rechtsgelijkheid op. Een rechtsstaat heeft advocaten nodig als bemiddelaar tussen de rechtzoekende en de rechter. De letterlijke betekenis van het oorspronkelijk Latijnse woord ‘advocaat’ is dan ook ‘degene die erbij geroepen is’.
Wat is een advocaat?
Een advocaat is een academisch opgeleide jurist die een bijzondere rol vervult in het rechtssysteem. Advocaten zorgen ervoor dat rechtzoekenden toegang hebben tot het recht en dragen zo bij aan een goed functionerende rechtsstaat, zowel in de relatie tussen burger en overheid als tussen burgers onderling. Advocaten verlenen onder andere rechtsbijstand in procedures en geven juridisch advies. Dat geeft hen een centrale positie in de rechtsbedeling.
Advocaten verrichten hun werk vanuit de vijf kernwaarden: partijdigheid, onafhankelijkheid, deskundigheid, vertrouwelijkheid en integriteit. Advocaten zijn bovendien gebonden aan beroeps- en gedragsregels en vallen onder toezicht en tuchtrecht. Deze waarborgen vormen ook de basis voor de privileges van advocaten, zoals het partieel domeinmonopolie en het verschoningsrecht, die ten goede komen aan de cliënt.
Een advocaat is gespecialiseerd in één of meerdere rechtsgebieden. Veel advocaten zijn daarnaast ook lid van een specialisatievereniging. Dat betekent dat ze ook moeten voldoen aan extra eisen voor kennis en ervaring die de specialisatievereniging stelt op hun rechtsgebied.
Balie in Beeld
Hoeveel advocaten en advocatenkantoren zijn er in Nederland? Hoeveel daarvan zijn sociaal advocaten? Hoe zijn die verdeeld over Nederland? Neemt het aantal vrouwen in de advocatuur toe? En vergrijst de advocatuur?
In het rapport De Balie in Beeld presenteert de NOvA jaarlijks de cijfermatige stand van zaken van de Nederlandse advocatuur.
Advocaat verplicht?
In sommige situaties is een advocaat verplicht. Dit heet het partieel domeinmonopolie. Het partieel domeinmonopolie betekent dat alleen daarvoor bevoegde advocaten bepaalde juridische handelingen mogen uitvoeren. Dit monopolie bestaat om de cliënt te beschermen en te zorgen voor een goede en efficiënte rechtsbedeling. Daarom is een advocaat verplicht bij bepaalde procedures, zoals: hogere vorderingen, zaken bij het gerechtshof of de Hoge Raad, en in strafzaken wanneer een verdachte zich wil laten bijstaan.
Bij andere juridische werkzaamheden, zoals het geven van juridisch advies, transacties begeleiden, interne onderzoeken of procedures bij de kantonrechter, mag een advocaat optreden, maar is het niet verplicht.
De advocaat als hoeder van de rechtsstaat
De advocatuur is essentieel voor het functioneren van de democratische rechtsstaat. Als een van de hoeders van de rechtsstaat vormt de advocatuur voor burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties een waarborg voor een eerlijke rechtspleging.
Kernwaarden
Een advocaat zorgt ervoor dat de rechten van zijn of haar cliënt goed worden beschermd. Dat doet een advocaat om te zorgen voor een eerlijke rechtsgang. Daarbij laat de advocaat zich leiden door de vijf kernwaarden die zijn vastgelegd in artikel 10a van de Advocatenwet : onafhankelijkheid, partijdigheid, deskundigheid, integriteit en vertrouwelijkheid. Een advocaat kan deze kernwaarden niet onbeperkt of zonder afweging toepassen. Soms botst één waarde met een andere, of gelden er regels of omstandigheden die grenzen stellen aan hoe ver een advocaat kan gaan. De Advocatenwet legt uit wat deze waarden precies betekenen en hoe ze in de praktijk moeten worden toegepast.
Gedragsregels
Naast beroepsregels hebben advocaten ook gedragsregels. Dit zijn richtlijnen voor hoe een advocaat zorgvuldig en professioneel hoort te handelen. De gedragsregels helpen advocaten bij het vinden van een balans tussen het goed behartigen van de belangen van de cliënt en het respecteren van grenzen. De tuchtrechter beoordeelt uiteindelijk of een advocaat juist heeft gehandeld. De gedragsregels zelf zijn daarbij een hulpmiddel.
Leerstoel advocatuur
De leerstoel Advocatuur aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) is ingesteld door de Stichting Leerstoel Advocatuur en mede mogelijk gemaakt door de NOvA. De leerstoel richt zich op interdisciplinair onderzoek op het gebied van juridische beroepen en de toegang tot het recht en is verbonden aan het Amsterdam Centre for the Legal Professions and Access to Justice (ACLPA).
