Sanctieregelgeving

Veelgestelde vragen

• 1. Mag ik nog advocatuurlijke diensten verlenen aan bestaande of toekomstige cliënten die staan op de sanctielijst, of zijn verbonden aan (rechts)persoenen die staan op de sanctielijst?

  Als advocaat mag je geen juridische diensten verlenen aan gesanctioneerde persoenen of entiteiten, of aan partijen die aan hen verbonden zijn, zoals vastgelegd in de sanctieverordening. Een gesanctioneerde verbonden partij is doorgaans een onderneming of entiteit waarin een gesanctioneerde persoon meer dan 50% eigendom of doorslaggevende zeggenschap heeft. Uitzonderingen op dit verbod gelden voor strikt noodzakelijke juridische dienstverlening in het kader van:

  - Verdediging of vertegenwoordiging in (gerechtelijke) procedures
  - Het bepalen van de rechtspositie
  - Het aanvragen van een ontheffing van EU-sancties.

  Deze uitzonderingen zijn bedoeld om het recht op toegang tot de rechter en verdediging te waarborgen. Andere juridische diensten zijn niet toegestaan zonder voorafgaande ontheffing. Ook indirecte dienstverlening aan gesanctioneerde entiteiten is verboden. De advocaat dient voor iedere opdracht zorgvuldig te beoordelen of de dienstverlening binnen de toegestane uitzonderingen valt. Bij twijfel wordt aanbevolen contact op te nemen met de bevoegde autoriteit of de Douane (CDIU) voor advies of een eventueel benodigde vergunning: CDIU@douance.nl. De formulieren die de advocaat kan gebruiken voor meldingen en aanvragen in verband met sanctiemaatregelen treft de advocaat hier vinden.
   

• 2. Is de lijn die nu is afgesproken, definitief?

  Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft deze lijn voorgelegd aan de Europese Commissie en is nog in afwachting van een antwoord. Afhankelijk van het advies of de reactie van de Europese Commissie kan de lijn worden aangepast.

• 3. Wat houdt het omzeilingsverbod in?

  Het omzeilingsverbod volgens artikel 9 van de sanctieverordening verbiedt het bewust en opzettelijk deelnemen aan activiteiten die tot doel of gevolg hebben dat het sanctieverbod uit artikel 2(2) wordt omzeild. Dit omvat het ter beschikking stellen van tegoeden, economische middelen of diensten, waaronder advocatuurlijke diensten, aan partijen die zelf niet zijn gesanctioneerd, maar waarvan bekend is of mocht worden vermoed dat zij deze middelen uiteindelijk aan gesanctioneerde personen of verbonden partijen verstrekken. Advocaten hebben een eigen verantwoordelijkheid om de sanctieregelgeving strikt na te leven en geen werkzaamheden te verrichten die gericht zijn op het ontwijken van sancties. Dit betekent ook dat het niet is toegestaan het begrip ‘juridische dienstverlening’ zo ruim uit te leggen dat daarmee het sanctieverbod wordt omzeild.

  Sinds april 2024 is het schenden én omzeiling van EU-sancties in alle lidstaten strafbaar gesteld. Lidstaten moeten dit binnen een jaar in hun nationale wetgeving implementeren. Niet alleen opzettelijke schending, maar ook hulp bij, aanzetten tot of medeplichtigheid aan omzeiling is strafbaar.

• 4. Mag ik nog gelden ontvangen van, betalen aan of verrekenen met vorderingen van cliënten die staat op de sanctielijst of zijn verboden aan (rechts)personen die staan op de sanctielijst?

  De sanctieverordening bepaalt dat alle tegoeden of economische middelen van gesanctioneerde (rechts)personen of aan hen verbonden partijen bevroren moeten worden. Het is dus niet toegestaan tegoeden te ontvangen van, te betalen aan of te verrekenen met vorderingen van cliënten die staan op de sanctielijst of verbonden partijen. Het ministerie van Financiën kan in specifieke gevallen ontheffing verlenen om middelen vrij te maken om de door hem redelijk gemaakte kosten vergoed te krijgen. Hiervoor moet een formeel verzoek worden ingediend, vaak met ondersteuning van een verklaring van de deken dat de werkzaamheden inderdaad noodzakelijk zijn voor een rechtsgeding of het aanvragen van een ontheffing. Iedere vorm van betaling, ontvangst of verrekening zonder ontheffing is een overtreding van de sanctieregels. De aanvraag voor ontheffing wordt per geval beoordeeld door het ministerie van Financiën, mede op basis van informatie over de aard van de juridische werkzaamheden en de noodzaak daarvan.

• 5. Wanneer is er sprake van verbondenheid tussen een rechtspersoon en een gesanctioneerde (rechts)persoon?

  Een rechtspersoon is ‘verbonden’ met een gesanctioneerde (rechts)persoon indien er sprake is van een eigendomsrelatie of zeggenschapsrelatie, zie Commission Opinion 19 juni 2020. Er wordt geacht sprake te zijn van een eigendomsrelatie indien meer dan 50% van de aandelen van een rechtspersoon (direct of indirect) worden gehouden door een gesanctioneerd (rechts)persoon. Er is sprake van een zeggenschapsrelatie indien een gesanctioneerde (rechts)persoon doorslaggevende zeggenschap (direct of indirect) kan uitoefenen over en andere rechtspersoon. De volgende, niet-limitatieve, omstandigheden kunnen duiden op een zeggenschapsrelatie:

  i. Het recht of de mogelijkheid om de meerderheid van bestuurders of toezichthouders aan te stellen of ontslaan
  ii. Alleen of met anderen zeggenschap hebben over de meerderheid van het stemrecht bij aandeelhouders- of ledenvergaderingen
  iii. Het hebben van overheersende invloed via contracten, oprichtingsdocumenten of feitelijke gebruiken van activa en middelen
  iv. Gezamenlijk beheren, publiceren van geconsolideerde jaarrekeningen of het samen dragen van financiële verplichtingen.

  De belangen van meerde gesanctioneerde (rechts)personen dienen te worden gestapeld om te beoordelen of er sprake is van een eigendoms- of zeggenschapsrelatie.

• 6. Wie is de toezichthouder op de naleving van de sanctieverordening door advocaten?

  Op dit moment is er nog geen aparte toezichthouder voor de naleving van de sanctieregelgeving voor de advocatuur. De Nationaal Coördinator Sanctienaleving en Handhaving beveelt aan het toezicht op de aanbevolen meldplicht voor de advocatuur centraal vast te leggen bij wet in formele zin. De ministers van Buitenlandse Zaken en Rechtsbescherming werken aan een wettelijke regeling met betrekking tot het toezicht op de naleving van de sanctieregelgeving door advocaten, waarbij de rechtstatelijke uitgangspunten in acht worden genomen. Alle natuurlijke en rechtspersonen zijn verplicht de Sanctiewet 1977 na te leven (volgens art. 13 Sw, art. 1 lid 2 WED en art. 2 WvSr). Daarnaast zijn alle advocaten verplicht verdachte transacties en pogingen tot verdachte transacties te melden bij de FIU-NL. Bovendien moet een advocaat op grond van artikel 7.2 Voda, cliëntenonderzoek uitvoeren en via dit artikel zou de deken advocaten kunnen aanspreken op niet-naleving van sanctieregeling.

• 7. Ben ik op grond van de sanctieverordening gehouden om informatie te verstrekken aan het bevoegde gezag?

  Op grond van artikel 8 Verordening (EU) nr. 269/2014, zoals gewijzigd bij Verordening (EU) nr. 1273/2022, zijn natuurlijke personen, rechtspersonen en entiteiten verplicht om alle informatie die de naleving van de sanctieverordening vergemakkelijkt onverwijld te verstrekken aan de bevoegde autoriteit van de lidstaat waar zij gevestigd zijn. Deze autoriteiten wisselen deze informatie uit met andere bevoegde instanties en de Europese Commissie, binnen de kaders van de privacywetgeving. Daarnaast moeten zij samenwerken met het bevoegde gezag bij de verificatie van deze informatie. Voor advocaten geldt een belangrijke uitzondering: informatie die zij uit hoofde van hun beroepsuitoefening verkrijgen en die noodzakelijk is voor de verdediging of vertegenwoordiging van een gesanctioneerde cliënt in het kader van een rechtsgeding valt niet onder de meldplicht. De meldplicht op grond van de Wwft blijft onverminderd van kracht wanneer deze van toepassing is. Wel kan communicatie van de Europese Commissie in de toekomst leiden tot aanvullende verduidelijkingen of aanpassingen van deze uitgangspunten.

• 8. Hoe ver rijkt mijn onderzoek verplichting als advocaat om te controleren of (de wederpartij van) mijn cliënt mogelijk verbonden is aan een gesanctioneerde (rechts)persoon?

  De onderzoeksverplichting als advocaat om te controleren of (de wederpartij van) je cliënt is verbonden aan de gesanctioneerde (rechts)persoon is niet strikt vastgelegd in de sanctieverordening. Wel volgt uit artikel 10(2) dat je als advocaat alleen niet aansprakelijk bent als je niet wist en ook geen reden had te vermoeden dat je handelen een sanctie zou schenden. Dit vraagt van jou als advocaat om een zorgvuldige en actieve houding in het onderzoeken van de eigendoms- en zeggenschapsverhoudingen van je cliënt. De omvang van het onderzoek hangt af van de risico’s die samenhangen met de cliënt, de dienstverlening en de aard van de zaak. Je dient niet alleen je cliënt, maar ook diens wederpartij(en) te controleren, onder meer om te voorkomen dat je economische middelen aan de gesanctioneerde persoon of entiteit verschaft en zo het omzeilingsverbond overtreedt. Het begrip verbonden partij in de sanctieverordening is ruimer dan het begrip UBO in de Wwft, waardoor een standaard Wwft-onderzoek vaak niet volstaat. Je zult soms aanvullende stappen moeten zetten om eigendom en zeggenschap volledig te doorgronden. Het kan nodig zijn belangen van verschillende gesanctioneerde personen samen te nemen (‘stapelen’).

• 9. Mag ik de advocaat-cliëntrelatie verbreken indien blijkt dat mijn cliënt een gesanctioneerde (rechts)persoon of een aan hem/haar verbonden partij is?

  Als een advocaat besluit om niet langer juridische diensten te verlenen, dan moet de advocaat in beginsel de dienstverlening staken. Dit is ingegeven door de gedachte dat voorkomen moet worden dat de gesanctioneerde (rechts)persoon of verbonden partij een andere advocaat vraagt om alsnog juridische diensten te verlenen en op die wijze (het doel van) de sanctieverordeningen kan omzeiling. Het stopzetten van de dienstverlening duurt tot op het moment dat de sanctieverordening gewijzigd wordt, de verplichting om te bevriezen van tegoeden of economische middelen ophoudt te bestaan of anders zins bericht hierover wordt ontvangen van bevoegde autoriteiten.

• 10. Waar vind ik juridische informatie van de Rijksoverheid over de sanctiemaatregelen?

  Op haar website heeft de Rijksoverheid een lijst gemaakt met veelgestelde juridische vragen over de sancties tegen Rusland en Belarus gepubliceerd.