Vrije advocaatkeuze
Het recht op vrije advocaatkeuze betekent dat iemand die verzekerd is voor rechtsbijstand zelf kan kiezen door wie hij zijn belangen wil laten behartigen in geval van een juridisch geschil. Dat kan een advocaat of juridisch medewerker in dienst van de rechtsbijstandsverzekeraar zijn, maar ook een externe advocaat. In beide gevallen dient de verzekeraar in principe de kosten voor rechtsbijstand te vergoeden.
Arrest Europese Hof van Justitie 2020
Na het arrest van het Europese Hof van Justitie, genaamd "Vlaamse Balies", van 14 mei 2020, waarin het Hof bepaalde dat rechtsbijstandsverzekeraars ook kosten van een advocaat in de buitengerechtelijke fase van een proces moeten vergoeden, heeft het Ministerie van Justitie en Veiligheid het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum gevraagd de gevolgen van dit arrest voor Nederland te onderzoeken.
Arrest Vlaamse Balies, 14 mei 2020Pro Facto rapport 2024
Het onderzoek "Verzekerd van een vrije keuze", uitgevoerd door Pro Facto, is in augustus 2024 gepubliceerd en bevat diverse aanbevelingen aan het Verbond van Verzekeraars en de NOvA. De belangrijkste aanbevelingen zijn:
- Verzekeraars moeten meer inzicht verschaffen in de redenen waarom verzekerden gebruikmaken van het vrije keuzerecht;
- Verzekeraars zouden verfijndere kostenbeperkende maatregelen kunnen inzetten;
- Het overwegen van tariefregulering voor advocaten, omdat de tarieven in Nederland relatief hoog zijn en een uitbreiding van het vrije keuzerecht grote gevolgen kan hebben;
- Het aanbieden van kostenverzekeringen, waarbij de kosten van externe advocaten transparant en voorspelbaar moeten zijn. Dit kan bijvoorbeeld door middel van prijsafspraken tussen rechtsbijstandsverzekeraars en advocatenkantoren of door tariefregulering door de overheid.
Standpunt NOvA
De NOvA heeft steeds het belang benadrukt om duidelijkheid te krijgen over de reikwijdte van het arrest "Vlaamse Balies" uit 2020. Daarom heeft de NOvA in een lopende procedure, waarbij de vergoeding van advocatenkosten door rechtsbijstandsverzekeraar Achmea centraal staat, het Hof Den Bosch verzocht om als belanghebbende te worden toegelaten. Het Hof Den Bosch is voornemens om prejudiciële vragen te stellen aan de Hoge Raad over de reikwijdte van de vrije advocaatkeuze en de vergoeding van advocaatkosten.
Dit verzoek is gedaan zodat de NOvA betrokken kan zijn als procespartij bij een eventueel vervolg bij het Europees Hof van Justitie. De verwachting is dat deze prejudiciële vragen daar zullen worden neergelegd, aangezien het om nadere uitleg van een eerdere zaak van het Europese Hof van Justitie betreft. Of de NOvA als belanghebbende wordt toegelaten door het Hof Den Bosch is momenteel nog niet bekend. Achmea, waarbij DAS Rechtsbijstand zich heeft geschaard, heeft zich in een antwoordakte tegen de deelname van de NOvA verzet.