Aanbevelingen AI in de praktijk

Advocaten hebben een verant­woordelijk­heid om recht­zoekenden toegang te verlenen tot het recht. Zij nemen die verant­woordelijk­heid door te allen tijde de kernwaarden na te leven. Deze kernwaarden geven ook richting aan een verantwoord gebruik van technologie en AI, in het belang van het recht en de rechts­bescherming van recht­zoekenden.

De ‘Aanbevelingen AI in de advocatuur’ zijn daarom per kernwaarde uitgewerkt: deskundigheid, vertrouwelijkheid, onafhankelijkheid, integriteit en partijdigheid. Met concrete aandachtspunten en adviezen voor de dagelijkse praktijk. Belangrijk daarbij is dat de advocaat altijd zelf verantwoordelijk blijft voor het uiteindelijke advies aan de cliënt en de bescherming van zijn belangen.

Hulp bij dagelijkse keuzes

De NOvA ziet het als haar taak om advocaten te informeren over de verantwoorde toepassing van AI. Daarom heeft de NOvA de projectgroep Digitalisering & AI opgericht. De samenstelling is divers, met advocaten van grote en kleine kantoren en expertise op het gebied van legal tech, zodat allerlei praktische ervaringen en inzichten samen­komen.

Een van de projectgroepleden, advocaat Martijn Loth van Taylor Wessing, vertelt: ‘We zien enorme kansen voor de advocatuur, maar ook grote onderlinge verschillen. Wat voor grote kantoren vanzelf­sprekend lijkt op het gebied van AI, is voor kleinere kantoren soms onhaalbaar. Daarom hebben we algemene aan­bevelingen opgesteld die bruikbaar zijn voor iedereen en helpen bij het maken van dagelijkse keuzes. Met de wens om een zo breed mogelijk publiek te bedienen met de aan­bevelingen is gekozen voor eenvoud en duidelijkheid. In de toekomst verwachten we verdere adviezen tot verdieping en nuancering te brengen.’

Advocaat Loïs Snel, ook projectgroeplid en werkzaam bij Blindfold, beaamt dit. ‘Vanuit verschillende visies en achtergronden zijn we tot de aan­bevelingen gekomen, met de kernwaarden als rode draad.’ Ze benadrukt dat de aan­bevelingen onderdeel zijn van een ‘levend document’. ‘Het is een fundament waar we op voort kunnen bouwen met voortschrijdend inzicht. De technologie is namelijk nog volop in ontwikkeling.’

Tijd om van de theorie naar de praktijk te gaan. Hoe zijn de aan­bevelingen in de praktijk toe te passen? Een viertal voorbeelden.

Selecteren van een AI-leverancier

Bij het kiezen van een AI-leverancier of AI-vendor is zorgvuldigheid cruciaal. Loth vertelt: ‘Een belangrijk risico is de zogenoemde vendor lock-in: afhankelijk worden van een systeem waar je moeilijk van kunt loskomen. De aan­bevelingen benadrukken daarom dat contractvoorwaarden altijd grondig moeten worden beoordeeld. Denk aan afspraken over zeggenschap over data, intellectuele eigendomsrechten, aansprakelijk­heid en exit-clausules.’

Hij vervolgt: ‘Input en output moeten te allen tijde van jou blijven en je moet willen voorkomen dat een leverancier onbewust bepaalde rechten verkrijgen op jouw data. Bovendien is het met sommige AI-systemen nog niet zo makkelijk om te bepalen welke data zij precies kunnen zien. Als je gebruik maakt van AI via plugins, bijvoorbeeld, dan kunnen die plugins vaak meer informatie zien dan alleen de prompt waar jij je bewust van bent. Ook moet duidelijk zijn hoe je bij een overstap of conflict, jouw gegevens meeneemt en of het systeem daar technisch op is ingericht. Dit zijn dus belangrijke onderwerpen om aan te bespreken voordat je met een leverancier in zee gaat. Durf te vragen!’

AI-research

AI kan advocaten onder meer helpen bij het samenvatten van teksten, het structureren van informatie en het maken van eerste analyses. Toch kent deze toepassing duidelijke risico’s, zoals hallucinaties en onnauwkeurigheden. De kern blijft dat AI-uitkomsten nooit ongecontroleerd overgenomen mogen worden.

Snel voegt toe: ‘In de praktijk blijkt dat AI goed inzetbaar is bij het samenvatten van bijvoorbeeld rechtspraak. Maar het blijkt ook fouten te maken in nummers, verwijzingen en interpretaties, omdat het in essentie een voorspelmachine is die na elk woord berekent welk woord daar het meest waarschijnlijk op volgt. Daarom moet elke verwijzing, iedere voetnoot en elke bronvermelding handmatig worden gecontroleerd om fouten te voorkomen door verkeerde input en hallucinaties te vermijden.’

Interne efficiëntie

AI-toepassingen kunnen interne processen aanzienlijk versnellen, zoals het maken van vergadernotulen, het ordenen van informatie of het genereren van sjablonen. Toch spelen hier belangrijke privacy- en datastroomvragen. Voor advocaten geldt dat je altijd moet afwegen waarom je AI inzet en welk probleem het oplost.

Loth: ‘Het uploaden van volledige dossiers of andere gevoelige informatie in willekeurige tools zonder onderzoek te hebben naar de beveiliging en afspraken met de leverancier is niet verstandig. Ook moet je voorzichtig zijn met tools die gesprekken opnemen of transcriberen. Dat kan efficiënt lijken, maar brengt aanzienlijke risico’s mee rondom vertrouwelijkheid en de privacy van mede­werkers en cliënten.’ Het is daarom belangrijk om vooraf te bepalen welke informatie wél en niet kan worden ingevoerd en om alleen veilige tools te gebruiken die passen binnen het beleidskader van het kantoor.

Een brief opstellen met AI en gebruik van cliëntinformatie

AI kan ook gebruikt worden bij het opstellen van een brief. De aan­bevelingen bieden een heldere vuistregel: gebruik liever niet open, gratis AI-tools voor vertrouwelijke gegevens. Die bieden meestal onvoldoende waarborgen. Dat betekent niet dat alle betaalde tools automatisch veilig zijn, maar in de praktijk zie je dat een leverancier sneller bereid is extra waarborgen toe zeggen als men bereid is daarvoor te betalen. Als AI wordt ingezet, voor het verwerken van vertrouwelijke informatie, dan moet dit altijd binnen een professionele en geborgde omgeving gebeuren, waarbij privacy, databeveiliging en dataverwerking goed zijn geregeld.

Loth zegt hierover: ‘In de praktijk betekent dit dat je je als advocaat voortdurend bewust moet zijn van je rol als eindverantwoordelijke: je blijft meester over het dossier en dus verantwoordelijk voor de zorgvuldigheid, vertrouwelijkheid en correcte informatie­verstrekking aan de cliënt. Hoewel je niet voor iedere inzet van AI afzonderlijk toestemming hoeft te vragen, is transparantie vooraf wél essentieel. Dat kan bijvoor­beeld via een opdracht­bevestiging. Of nog beter, publiceer jouw AI-beleid waarin staat hoe jouw organisatie verantwoord met AI omgaat. En als een cliënt bezwaar heeft, moet dat in de basis worden gerespecteerd.’

AI: een hulpmiddel, geen vervanging

De AI-aan­bevelingen vormen een solide basis voor verantwoord AI-gebruik binnen de advocatuur. Ze helpen advocaten om weloverwogen keuzes te maken, risico’s te vermijden en kansen te benutten. Snel geeft als tip mee: ‘Ga pas over op toepassing van AI in je praktijk als je dit kan verantwoorden. Daar bedoel ik mee dat je bijvoorbeeld begrijpt wat er gebeurt, waar je data heen gaat en of je werkt met een gesloten systeem, of niet. Onze beroeps­groep werkt met bijzonder vertrouwelijke informatie en het is onze verant­woordelijk­heid om daar ook in het kader van deze ontwikkeling zorgvuldig mee om te blijven gaan. Uiteindelijk is AI slechts een hulpmiddel, geen vervanging. Als advocaat ben je en blijf je altijd zelf verantwoordelijk.’