Houd koers
Toen mij voor de zomer werd gevraagd de algemene raad tijdelijk te versterken hoefde ik niet lang na te denken. De advocatuur staat voor een aantal grote uitdagingen. Twee daarvan springen er voor mij uit: het optreden in high impact strafzaken en het verschoningsrecht.
Bij impactvolle strafzaken hebben we gezien hoe ingewikkeld de positie van de advocaat kan worden wanneer criminaliteit dichtbij komt. Een advocaat is partijdig, maar moet tegelijk onafhankelijk blijven, ook van de eigen cliënt. Dat vraagt om voortdurende professionele scherpte.
De NOvA werkt daarom aan doorontwikkeling van bestaande en aan nieuwe maatregelen. Er komt een nieuwe training over de psychologische kant van dit type zaken, over het herkennen van manipulatief gedrag en het bewaken van professionele grenzen. Ook bekijken we of de regels advocaten voldoende helpen om binnen de kernwaarden te kunnen blijven optreden, en of aanvullende deskundigheidseisen nodig zijn. We halen de banden met andere betrokkenen in de strafrechtketen aan om zo goed mogelijk zicht te krijgen op de problemen in de praktijk en samen te zoeken naar oplossingen.
Dan het verschoningsrecht. Sinds de prejudiciële uitspraak van de Hoge Raad uit 2024 leek definitief duidelijk dat de rechter-commissaris de centrale autoriteit is en blijft bij de beoordeling van verschoningsgerechtigde informatie. Dat sloot aan bij de nieuwe regeling in het Wetboek van Strafvordering zoals die door de Eerste Kamer inmiddels is aangenomen. Dat niets is wat het lijkt, blijkt uit het feit dat er nu toch weer een consultatievoorstel ligt dat hiervan afstand neemt. Die koerswijziging is even onverwacht als onbegrijpelijk.
Als reden voor de plotselinge ommezwaai wordt gewezen op uitvoeringsproblemen, vooral bij de rechter-commissaris. Begrijp me goed: de uitvoeringskant moet bij nieuwe wetgeving altijd serieus worden genomen. Maar praktische bezwaren mogen niet leiden tot het afzwakken van rechtsstatelijke waarborgen, zéker wanneer die bezwaren daardoor ook nog eens niet worden opgelost. Juist bij fundamentele rechten moet de vraag zijn hoe bescherming behouden kan blijven, niet hoe daarvan kan worden afgeweken.
Dat in deze fase wordt gekozen voor een nieuwe koers is des te opvallender, nu achter de schermen al enige tijd wordt gewerkt aan technische oplossingen die de werklast kunnen verminderen zonder onafhankelijke toetsing los te laten. Een filtersysteem op basis van mailadressen van advocaten kan de praktijk ontlasten. De NOvA werkt aan de noodzakelijke voorbereidingen daarvan en zal hiermee doorgaan.
De NOvA komt in september met een advies als reactie op de formele consultatie van het wetsvoorstel. Kern daarvan zal zijn dat bescherming van het verschoningsrecht geen uitvoeringsdetail is, maar een onmisbare rechtsstatelijke waarborg. Dus wetgever houd koers.
