Zinnig geheim
Vertrouwelijkheid, een van de kernwaarden van de advocatuur, is geen privilege van de advocaat. Het is een recht van de cliënt – en daarmee een pijler onder onze rechtsstaat. Zonder de zekerheid dat wat je met je advocaat deelt binnenskamers blijft, verliest rechtsbijstand zijn betekenis. Als iemand niet vrijuit met een advocaat durft te spreken, kan die advocaat die persoon niet effectief verdedigen. Zo eenvoudig is het.
Die vertrouwelijkheid kent twee onlosmakelijk verbonden kanten. Allereerst de plicht tot geheimhouding: de advocaat zwijgt (bijna) altijd en tegenover iedereen over wat met de cliënt besproken is. De andere zijde van de medaille is het verschoningsrecht: het recht om tegenover de rechter of de overheid te weigeren die vertrouwelijke informatie prijs te geven. Samen vormen zij een beschermingswal rond het vrije verkeer tussen cliënt en advocaat. Het waarborgt dat iedereen voor zijn of haar rechten kan opkomen, vaak tegenover een machtige overheid. Daarmee raakt vertrouwelijkheid direct aan het recht op een eerlijk proces en aan het evenwicht tussen burger en overheid in een democratische rechtsstaat.
De actualiteit onderstreept dat. De grenzen van het beroepsgeheim en de reikwijdte van het verschoningsrecht komen ook aan de orde in de strafzaak tegen voormalig advocaat Inez Weski. Duidelijk is dat dit niet alleen het juridische maar ook het publieke debat voedt. Het laat de spanning zien tussen het belang van waarheidsvinding enerzijds en van vertrouwelijkheid anderzijds. Die spanning is niet nieuw, maar wel precair. Het is aan de rechter om in concrete gevallen die belangen te wegen.
Voor de advocatuur zelf ligt er een minstens zo belangrijke opdracht: blijven uitleggen waarom vertrouwelijkheid geen obstakel is voor de rechtsstaat, maar juist een voorwaarde. Ook in actuele dossiers als bijvoorbeeld het nieuwe Wetboek van Strafvordering en de nieuwe Europese anti-witwasregelgeving zet de NOvA zich hiervoor in. Want als het beroepsgeheim en het verschoningsrecht worden uitgehold in naam van efficiëntie of daadkracht, tast dit de kern van rechtsbescherming aan.
Vertrouwelijkheid en verschoningsrecht; het klinkt misschien abstract. Maar uiteindelijk is de vraag eenvoudig: willen we in een maatschappij leven waarin iedere burger vrijuit in vertrouwen met een advocaat kan spreken, of waarin het recht op een eerlijk proces wordt uitgehold? Het mag geen geheim zijn: voor mij is het antwoord klip en klaar. Zonder vertrouwelijkheid geen effectieve rechtsbijstand. En zonder effectieve rechtsbijstand geen rechtsstaat die die naam verdient.
