De Nederlandse orde van advocaten is bezorgd over de voorgestelde Uitvoeringswet voor het Europese e-evidencepakket. Dit pakket maakt het mogelijk dat buitenlandse autoriteiten rechtstreeks gegevens kunnen opvragen bij digitale dienstverleners in Nederland, zonder tussenkomst van Nederlandse autoriteiten. Dit zet niet alleen de uitgangspunten van staatssoevereiniteit onder druk, maar veroorzaakt ook knelpunten rond rechtsbescherming, aldus de NOvA in haar advies aan de wetgever.
Onvoldoende rechtsbescherming
De NOvA waarschuwt de minister van Justitie en Veiligheid en de Tweede Kamer dat de Uitvoeringswet grote gevolgen heeft voor rechtzoekenden. Dienstverleners moeten de gevraagde gegevens vaak al binnen tien dagen aan buitenlandse autoriteiten overdragen, terwijl zij de betrokken personen daar niet over mogen informeren. Daardoor is de kans groot dat gegevens worden gedeeld zonder dat burgers hiervan op de hoogte zijn. Het e-evidencepakket en de Uitvoeringswet lijken geen effectief binnenlands rechtsmiddel te bieden. Daarnaast ontbreekt een regeling voor gefinancierde rechtsbijstand. Dat maakt het voor rechtzoekenden bijna onmogelijk om hun (privacy)rechten te verdedigen.
Ook voor digitale dienstverleners blijft veel onduidelijk. Het is niet precies bekend hoe de procedures werken en op welke gronden zij bezwaar kunnen maken. Terwijl deze partijen tegelijkertijd een grote verantwoordelijkheid dragen voor de bescherming van grondrechten.
Twijfels over rol Openbaar Ministerie en toezicht
Daarnaast wijst het wetsvoorstel alleen de officier van justitie aan als uitvoerende autoriteit. Dat is lastig te verenigen met de eis van onafhankelijke rechterlijke controle. Om het verschoningsrecht goed te beschermen, zou ook de rechter-commissaris een expliciete rol moeten krijgen, stelt de NOvA.
Ook de keuze om de Autoriteit Consument en Markt als toezichthouder aan te wijzen roept vragen op. Omdat het vooral gaat om de bescherming van gegevens, ziet de NOvA de Autoriteit Persoonsgegevens als een logische (mede)toezichthouder.
Verwachte gevolgen
De NOvA verwacht dat de Uitvoeringswet elektronisch bewijsmateriaal grote gevolgen heeft voor de praktijk. Zo zullen er waarschijnlijk meer procedures komen, neemt de druk op de rechtspraak toe en wordt ook de gefinancierde rechtsbijstand daarmee zwaarder belast. Daarom roept de NOvA in haar ongevraagde advies de nationale wetgever op om het wetsvoorstel aan te passen zodat fundamentele rechten, zoals privacy en toegang tot het recht, voldoende worden beschermd.
De NOvA vindt dat iedereen in Nederland toegang tot het recht moet hebben. Dat staat ook in artikel 17 en 18 van de Nederlandse grondwet. Een grote groep mensen kan de weg naar (juridische) professionals niet vinden of kan zich die dienstverlening niet veroorloven. De NOvA zet zich in voor de sociale advocatuur en een duurzaam stelsel van gefinancierde rechtsbijstand.
