De Nederlandse orde van advocaten (NOvA) vindt dat het wetsvoorstel 'Wet bescherming nationale veiligheid door de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wbnv)’ onvoldoende balans biedt. De inlichtingen- en veiligheidsdiensten krijgen meer ruimte om op te treden tegen dreigingen voor de nationale veiligheid, terwijl tegelijkertijd het toezicht op de diensten wordt beperkt. Positief is dat vertrouwelijke gegevens van onder meer advocaten en journalisten beter worden beschermd. Daartegenover staat dat het voor advocaten en andere professionele geheimhouders niet mogelijk is om in beroep te gaan tegen een gegevensvordering. De NOvA adviseert de wetgever dan ook om de rechtsbescherming van burgers, de bevoegdheden van de diensten en het toezicht beter met elkaar in evenwicht te brengen.
Met het wetsvoorstel krijgen de inlichtingen- en veiligheidsdiensten meer ruimte om grote hoeveelheden gegevens te verzamelen, te bewaren en met AI te analyseren. De NOvA waarschuwt dat dit grote gevolgen kan hebben voor de privacy van burgers. Zo vervalt de eis dat de diensten gegevens alleen 'zo gericht mogelijk' verzamelen. Ook mogen bepaalde bulkgegevens langer worden bewaard en kan deze bewaartermijn worden verlengd. Hierdoor kunnen de veiligheidsdiensten grote hoeveelheden persoonsgegevens langdurig opslaan en met elkaar combineren. Dat kan leiden tot een zeer gedetailleerd beeld van iemands privéleven, ook als die persoon geen onderwerp van onderzoek is. Volgens de NOvA staan deze ruimere bevoegdheden niet in verhouding tot het voorgestelde toezicht. Dat toezicht wordt juist beperkt. Die zorg wordt gedeeld door de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD en de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB).
Geen evenwichtige rechtsbescherming
De NOvA vindt dat het wetsvoorstel onvoldoende rechtsbescherming biedt. De minister kan in beroep gaan tegen een afwijzing van een gegevensvordering, maar advocaten, journalisten en andere geheimhouders kunnen dat niet. Volgens de NOvA moeten beide partijen dezelfde mogelijkheden hebben, zeker omdat weigering om mee te werken kan leiden tot een gevangenisstraf.
Een positief punt van het wetsvoorstel is de extra bescherming van vertrouwelijke gegevens van advocaten en journalisten. Komen de inlichtingen- en veiligheidsdiensten deze gegevens tijdens hun werkzaamheden onbedoeld tegen, dan moeten deze direct worden vernietigd. Alleen met toestemming van de rechtbank Den Haag mogen de gegevens verder worden verwerkt.
De advocatuur is essentieel voor het functioneren van de democratische rechtsstaat. Als een van de hoeders van de rechtsstaat vormt de advocatuur voor burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties een waarborg voor een eerlijke rechtspleging.
