Een algemeen verbod op gezichtsbedekking bij demonstraties is volgens de Nederlandse orde van advocaten (NOvA) een stap te ver. De wetgever kiest in een voorgestelde aanpassing van de Wet openbare manifestaties voor een algemeen verbod in plaats van maatwerk. Dat zet het recht om te demonstreren onder druk, waarschuwt de NOvA.
In de aanpassing van het wetsvoorstel staat dat er een algemeen verbod komt op gezichtsbedekkende kleding tijdens of direct na een demonstratie. Wie zich hier niet aan houdt, kan een straf krijgen van maximaal twee maanden gevangenis of een boete tot 5.500 euro. Alleen in bijzondere gevallen mag gezichtsbedekking wel, bijvoorbeeld voor veiligheid of vanwege belangrijke persoonlijke redenen.
Demonstratierecht is een grondrecht
De wetgevingscommissies strafrecht, bestuursrecht en rechtsstatelijkheid van de NOvA benadrukken dat het demonstratierecht een grondrecht is, beschermd door artikel 9 van de Grondwet en artikelen 10 en 11 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Beperkingen zijn alleen toegestaan als zij noodzakelijk zijn in een democratische samenleving, berusten op een dringende maatschappelijke noodzaak en proportioneel zijn.
De NOvA heeft beoordeeld of die toets in het wetsvoorstel deugdelijk is uitgevoerd en concluderen dat dat niet het geval is. Bovendien laat het relevante jurisprudentie grotendeels buiten beschouwing en lijkt de aanpassing van de regelgeving niet alleen onnodig, maar ook weinig doeltreffend.
Uitholling en risico op willekeur
Het wetsvoorstel brengt de volgende risico’s met zich mee:
- Uitholling van het demonstratierecht door een algemeen verbod dat onvoldoende ruimte laat voor individuele belangenafweging.
- Spanning met internationale mensenrechtennormen, waaronder vaste Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM)‑jurisprudentie dat juist waarschuwt tegen algemene verboden op gezichtsbedekking bij vreedzame demonstraties.
- Oneigenlijk gebruik van strafrecht, want strafrechtelijke handhaving bij vreedzame betogingen vereist bijzondere terughoudendheid.
- Risico op willekeur en rechtsongelijkheid bij de toepassing van uitzonderingen.
- Negatieve uitvoeringsconsequenties, denk aan extra druk op politie, OM, rechtspraak en advocatuur. Terwijl uitvoerende partijen al aangeven dat het verbod moeilijk handhaafbaar en mogelijk escalerend is.
De NOvA adviseert dus tegen het wetsvoorstel, omdat de juridische onderbouwing onvoldoende is.
Meer informatie
Wetgevingsadvies Wet openbare manifestaties
