De Nederlandse orde van advocaten (NOvA) ziet in het recent gepresenteerde coalitieakkoord belangrijke aanknopingspunten om de rechtsstaat te versterken. Deze vragen echter wel om een nadere uitwerking, waarbij de NOvA wijst op het belang van de toegang tot het recht en de bescherming van fundamentele rechten. Afhankelijk van de concrete plannen van het nieuwe kabinet Jetten, heeft de NOvA een onafhankelijke commissie gevraagd de coalitievoorstellen te toetsen op rechtsstatelijkheid.
Positieve elementen
De NOvA verwelkomt de voorgenomen investering in de sociale advocatuur. Toegang tot deskundige rechtsbijstand is een onmisbare voorwaarde voor een goed functionerende rechtsstaat en voor effectieve bescherming van eenieder tegen de overheid. Ook positief is de expliciete aandacht voor een eerlijke belangenafweging bij besluiten en de menselijke maat in het handelen van de overheid. Deze uitgangspunten zijn essentieel om herhaling van grootschalig overheidsfalen te voorkomen en om het vertrouwen van burgers in de overheid te herstellen.
Daarnaast omarmt de NOvA de borging van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. Een onafhankelijke en goed toegeruste rechter is cruciaal voor de bescherming van grondrechten en voor het functioneren van de democratische rechtsstaat. Verder ziet de NOvA perspectief in de plannen om meer waarborgen te creëren voor bescherming van mensen tegen datagedreven besluitvorming en het gebruik van algoritmen door de overheid. Transparantie, non-discriminatie en effectieve rechtsbescherming moeten daarbij steeds het uitgangspunt zijn.
Dit coalitieakkoord laat zien dat het belang van de rechtsstaat nadrukkelijk wordt onderkend. Investeren in rechtsbijstand, oog hebben voor de menselijke maat en het beschermen van burgers tegen onzorgvuldige digitalisering zijn essentiële bouwstenen voor vertrouwen in de overheid. Dat biedt perspectief voor de toekomst.
Jeroen Soeteman
- algemeen deken
Aandachtspunten voor verdere uitwerking
Tegelijkertijd ziet de NOvA dat het coalitieakkoord onderdelen bevat die een nadere uitwerking vergen door de nieuwe regering, of dat nog heel summier wordt verwezen naar het beleid van kabinet-Schoof. Dat laatste geldt onder meer voor het voornemen van het vorige kabinet om de asielnoodmaatregelenwet te handhaven. De NOvA wijst op haar eerder uitgebrachte wetgevingsadviezen, waarin is benadrukt dat asielmaatregelen altijd in overeenstemming moeten zijn met internationale en Europese verplichtingen en dat individuele rechtsbescherming gewaarborgd moet blijven.
De NOvA wijst hierbij op het belang van het handhaven van collectieve acties en het waarborgen van deugdelijke rechtsbescherming. Ook de plannen tot aanscherping van strafrechtelijke en bestuursrechtelijke handhaving vragen om zorgvuldige uitwerking. De NOvA zal de nadere uitwerking van de plannen nauwgezet volgen. Daarbij zijn proportionaliteit, rechterlijke toetsing en individuele beoordeling volgens de NOvA onmisbare waarden.
Samenwerking en toetsing van de plannen
Samenvattend ziet de NOvA in het coalitieakkoord veel mogelijkheden voor constructieve samenwerking met de nieuwe regering. De NOvA is graag bereid een partner te zijn voor dit kabinet bij de verdere uitwerking van wet- en regelgeving, met als gezamenlijk doel het versterken van de rechtsstaat en de bescherming van burgers.
Commissie rechtsstatelijke toets
De NOvA heeft net als eerder een onafhankelijke commissie onder voorzitterschap van hoogleraar Elaine Mak (UU) gevraagd om de kabinetsplannen te monitoren en bij voldoende concrete uitwerking ervan te toetsen op het rechtsstatelijk gehalte. Deze (nieuwe) commissie is inmiddels gevormd en zal zich separaat buigen over de nadere plannen van het kabinet.
Over dit onderwerp
De rol van de advocatuur in de rechtsstaat
De advocatuur is essentieel voor het functioneren van de democratische rechtsstaat. Als een van de hoeders van de rechtsstaat vormt de advocatuur voor burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties een waarborg voor een eerlijke rechtspleging.
