De NOvA vindt het van belang dat het WODC internationaal vergelijkend onderzoek heeft gedaan naar het verschoningsrecht. De NOvA ziet dit als onderdeel van een bredere discussie die het Openbaar Ministerie, Politie, Rechtspraak en de advocatuur sinds de uitspraak van de Hoge Raad van 12 maart 2024 met elkaar voeren over (betere) waarborging van het verschoningsrecht.
Filterproces verschoningsgerechtigde informatie
Essentieel is dat het filterproces van verschoningsgerechtigde informatie met voldoende waarborgen is omkleed. De NOvA kijkt hiervoor nadrukkelijk naar de rol van de rechter-commissaris. Die rol kan en moet steviger dan nu het geval is. De NOvA kan zich dan ook vinden in de overwegingen uit het WODC-onderzoek die duiden op meer specialisme bij en capaciteit voor de rechterlijke macht met het oog op de uitvoering van de toegenomen taken. Dit vormt een belangrijke stap om te komen tot een systeem met maximale waarborgen, zodat de basis op orde is. Van belang is dat op zeer korte termijn afscheid wordt genomen van geheimhouderfunctionarissen vanuit de opsporing.
Verantwoordelijkheid beroepsgroep
Net als de uitspraak van de Hoge Raad gaat ook het WODC-rapport over de verantwoordelijkheden van de geheimhouder ten aanzien van het waarborgen van het verschoningsrecht. Eerder heeft de NOvA laten weten dat zij die gedeelde verantwoordelijkheid van de advocatuur ziet en daarom ook naar de eigen regelgeving kijkt. Zo is reeds de toelichting op gedragsregel 3 aangepast die benadrukt dat de advocaat passende maatregelen moet nemen ter waarborging van de vertrouwelijkheid; ook als het gaat om digitale communicatie.
De NOvA blijft ook in de toekomst bezien welke maatregelen nodig zijn als het gaat om de beroepsgroep zelf. Daarnaast onderzoekt de NOvA de mogelijkheden om middels een systeem van e-mailherkenning een bijdrage te leveren aan de benodigde filtering van verschoningsgerechtigde gegevens. Dit moet wel onder de juiste omstandigheden en met voldoende waarborgen plaatsvinden. Over de omstandigheden waaronder dit moet gebeuren is nog geen overeenstemming bereikt met de betrokken partijen.
Praktische kwesties
De NOvA ziet verder dat het (beter) waarborgen van het verschoningsrecht ook sinds de uitspraak van de Hoge Raad op praktische kwesties in de uitvoering blijft stuiten. Dit heeft gevolgen voor de voortvarendheid van de opsporing, wat ook in het WODC-rapport wordt vermeld. De problemen in de uitvoering mogen er echter niet toe leiden dat afbreuk wordt gedaan aan het beginsel waar het verschoningsrecht op is gestoeld. Het recht op vertrouwelijkheid is volgens vaste jurisprudentie zó zwaarwegend dat de waarheidsvinding in principe moet wijken voor het belang dat eenieder zich in vertrouwelijkheid tot een geheimhouder kan wenden.
Wetgever aan zet
De NOvA hecht eraan die principiële gedachte vast te houden. Praktische belemmeringen mogen nooit aanleiding zijn voor een wijziging van de fundamentele koers in de discussie over de reikwijdte van het verschoningsrecht. Uiteraard kan inspiratie uit het buitenland bijdragen om het beter te doen, maar altijd met oog voor de nationale principes. De praktijk heeft uitgewezen dat met die principes de afgelopen tijd niet altijd even zorgvuldig is omgegaan. Nu de Hoge Raad een voorzet heeft gedaan, is het aan de wetgever dit verder te brengen.
Vertrouwelijkheid is een kernwaarde van de advocatuur. Iedere advocaat heeft een geheimhoudingsplicht over informatie die een cliënt deelt. In het belang van de rechtzoekende kan de advocaat zich beroepen op het verschoningsrecht.
