Kernwaarden
Alle advocaten moeten zich houden aan de kernwaarden voor de advocatuur die wettelijk zijn vastgelegd in artikel 10a van de Advocatenwet: onafhankelijkheid, partijdigheid, deskundigheid, integriteit en vertrouwelijkheid. Daarnaast gelden andere beroeps- en gedragsregels voor de advocatuur. Deze regels gelden ongeacht de wijze waarop advocaten zijn georganiseerd. De onafhankelijkheid van advocaten dient in elke organisatiestructuur geborgd te zijn. Bij traditionele advocatenkantoren is de eigendom en het bestuur in handen van advocaten. Alternatieve organisatiestructuren (AOS) waarin advocaten met niet-advocaten samenwerken, of waarin niet-advocaten investeren, zijn nu beperkt toegestaan.
Robuust basisstelsel
Volgens de onafhankelijke commissie Kernwaarden advocatuur en alternatieve organisatiestructuren, onder leiding van prof. dr. mr. Jaap Winter, behoeft het huidige stelsel versterking om de kernwaarden afdoende te beschermen. In haar rapport schetst de commissie de contouren van een toekomstbestendig basisstelsel om de kernwaarden robuuster te borgen, waarna uitbreiding van alternatieve organisatiestructuren onder voorwaarden kan volgen. Dit basisstelsel behelst proactief toezicht door de onafhankelijke toezichthouder advocatuur (OTA) en onafhankelijk kantoortoezicht bij kantoren met een bepaalde omvang of structuur, al dan niet via een wettelijke vergunnings- of erkenningsplicht. In totaal formuleert de commissie vijftien aanbevelingen.
Bestaande en nieuwe alternatieve organisatiestructuren
Voor bestaande alternatieve organisatiestructuren – zoals advocaten in dienst van bedrijven of bij rechtsbijstandsverzekeraars – ziet de commissie geen aanleiding om deze op dit moment te verbieden of te beperken. Wel stelt de commissie voor deze structuren onder versterkt toezicht van de OTA te brengen. De commissie pleit voor een gefaseerde uitbreiding met nieuwe alternatieve organisatiestructuren.
Investeerders en samenwerking met andere beroepsbeoefenaren
In het rapport betrekt de commissie ook de uitspraak van het Europese Hof van Justitie. Hierin staat dat EU-lidstaten zuiver financiële investeerders mogen verbieden om aandelen te houden in advocatenkantoren, ter bescherming van de onafhankelijkheid van de advocatuur. De commissie concludeert dat niet-functioneel bij de beroepsuitoefening betrokken investeerders, waaronder private equity, in ieder geval niet toegelaten zouden moeten worden zolang de OTA nog in opbouw is. Het arrest biedt volgens de commissie ook aanknopingspunten om de regels over samenwerking met andere beroepsbeoefenaren aan te passen.
WODC-rapport
In april 2026 verscheen het verwante WODC-rapport ‘Moderne praktijkstructuren voor advocaten’. Dit rapport, dat in opdracht van het ministerie van Justitie en Veiligheid is opgesteld, focust met name op alternatieve organisatiestructuren in het licht van de toegang tot het recht. Volgens de onderzoekers van de Erasmus School of Law en Pro Facto staan bestaande regels nieuwe organisatievormen in de weg die voor een betere dienstverlening kunnen zorgen voor mensen met lage en middeninkomens en het midden- en kleinbedrijf. De onderzoekers noemen enkele nieuwe vormen die kunnen bijdragen aan toegankelijke en betaalbare rechtshulp voor iedereen. Hiervoor zijn versoepeling van de regels en nieuwe waarborgen om de onafhankelijkheid te beschermen nodig, zo stelt het rapport.
Toegang tot het recht
Voor de NOvA is toegang tot het recht een speerpunt. In de afgelopen periode heeft de NOvA zich samen met ketenpartners ingespannen om de toegang tot het recht te verbeteren. Zij heeft randvoorwaarden opgesteld voor de kantoorvergoeding, waarbij samenwerking tussen sociaal advocaten wordt gestimuleerd. Ook zijn diverse initiatieven ontplooid om de toestroom van jonge professionals naar de sociale advocatuur te stimuleren.
In de brief van 24 april 2026 inzake het ‘Visietraject toekomst sociale advocatuur’ benadrukt de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid het belang om “in te zetten op zowel instroom als behoud van sociaal advocaten, en daarbij ruimte te bieden voor innovatieve organisatievormen en samenwerkingsverbanden met een doelmatige bedrijfsvoering, opleidingscapaciteit en een positief imago. Dit draagt uiteindelijk bij aan een duurzaam en toekomstbestendig stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand.” De NOvA onderschrijft deze visie. De staatssecretaris zou graag meer inzicht krijgen in de organisatie- en samenwerkingsvormen van sociaal advocatenkantoren en de motieven om in bepaalde organisatiestructuren werkzaam te zijn. Zij ziet hier ook een verband met het vervolgonderzoek naar alternatieve bedrijfsstructuren in de advocatuur van het WODC. Ook het rapport van de commissie Winter zal daaraan bij kunnen dragen.
Visie NOvA
De NOvA dankt de commissie Winter voor haar inspanningen en interessante voorstellen. Nu beide onderzoeksrapporten zijn verschenen, is de NOvA aan zet. De algemene raad zal beide rapporten betrekken bij haar verdere visievorming over dit belangrijke onderwerp. Naast diepgaande bestudering van beide rapporten zal het bestuur van de NOvA in gesprek gaan met interne en externe stakeholders. Op basis hiervan zal de algemene raad een gedragen visie ontwikkelen op hoe de advocatuur kan worden verrijkt met innovatieve samenwerkings- en financieringsvormen die bijdragen aan de toegang tot het recht, met behoud van de wettelijke kernwaarden.
Aanpassing regelgeving
De algemene raad zal na de zomer met een plan van aanpak komen waarin zij haar voorlopige visie uiteenzet en de stappen beschrijven die nodig zullen zijn om tot aanpassing van de huidige regelgeving te komen. De stip op de horizon is gericht op een toekomstbestendig en uitlegbaar systeem van regelgeving van praktijkstructuren en samenwerkingsverbanden waarbij kwaliteit, innovatie en samenwerking wordt gestimuleerd en de toegang tot het recht wordt versterkt.
