Sanctieregelgeving

Naar aanleiding van de invasie van Rusland in Oekraïne heeft de Europese Unie (EU) in hoog tempo de grootste sanctiepakketten uit de Europese geschiedenis aangenomen. In korte tijd zijn allerlei sancties tegen Rusland opgelegd die in de eerste plaats Russische bedrijven en personen zelf raken. De ontstane situatie heeft echter ook grote gevolgen voor de advocatuur in Nederland. Op deze webpagina biedt de NOvA actuele en praktische informatie over de sanctieregels.

Actualiteiten

Vanuit de NOVA

Overzicht sanctiepakketten

Inleiding
Sinds 2014 zijn er vanuit de EU beperkende maatregelen ingesteld tegen Rusland onder meer als reactie op de illegale annexatie van de Krim en Sebastopol. Ook zijn er beperkende maatregelen ingesteld die zich in meer algemene zin richten tegen de economie van de Krim en verboden betreffen op handel met partijen in de Krim en Sebastopol. Over het doel van de Europese sancties was toenmalig voorzitter van de Europese Raad Van Rompuy helder: ‘Our goal is to stop Russian action against Ukraine, to restore Ukraine’s sovereignty – and to achieve this we need a negotiated solution.’
Sinds 2014 zijn er vanuit de EU diverse diplomatieke maatregelen en beperkingen in de handel met Rusland opgelegd. Als onderdeel van de handelsbeperkingen werd onder meer een wapenembargo ingesteld en werd een vergunningplicht ingesteld voor de uitvoer en financiering van bepaalde goederen. Vanuit de EU is tevens een lijst vastgesteld met gesanctioneerde personen en entiteiten: Europese tegoeden werden bevroren en een reisverbod werd ingesteld.

Achtste sanctiepakket 6 oktober 2022
In het licht van de escalerende Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne en de illegale annexatie van de Oekraïense gebieden Donetsk, Loehansk, Zaporizja en Cherson heeft de EU besloten Rusland een nieuw pakket economische en individuele sancties op te leggen. Het pakket bevat scherpe maatregelen om de druk op de Russische regering en economie op te voeren, de militaire vermogens van het land te verzwakken, en het Kremlin te laten boeten voor de escalatie. Met het nieuwe pakket wordt het mogelijk een prijsplafond toe te passen voor maritiem vervoer van Russische olie naar derde landen en verdere beperkingen op te leggen voor maritiem vervoer van ruwe aardolie en aardolieproducten naar derde landen.

Op het gebied van handel breidt de EU het invoerverbod op uit Rusland afkomstige of uitgevoerde staalproducten uit. Er komen verdere invoerbeperkingen voor houtpulp en papier, sigaretten, kunststoffen en cosmetische producten, en voor elementen die in de juwelenindustrie worden gebruikt, zoals stenen en edelmetalen, waaruit Rusland grote inkomsten haalt. Ook worden de verkoop, levering, overbrenging en uitvoer van extra goederen die in de luchtvaartsector worden gebruikt, beperkt. Het nieuwe pakket voorziet voorts in:

- Sancties tegen personen en entiteiten die betrokken waren bij de organisatie van illegale "referenda", vertegenwoordigers van de defensiesector, en bekende personen die desinformatie over de oorlog verspreiden. De EU verruimde ook de criteria voor de plaatsing van namen op de sanctielijst om ook degenen die het mogelijk maken EU-sancties te omzeilen te kunnen aanpakken;
- De uitbreiding van de lijst van verboden elementen die kunnen bijdragen tot de militaire en technologische versterking van Rusland of tot de ontwikkeling van zijn defensie- en veiligheidssector. Op deze lijst komen nu ook bepaalde elektronische componenten, extra chemische stoffen en goederen die voor de doodstraf, foltering of andere wrede, onmenselijke of vernederende behandelingen kunnen worden gebruikt;
- Een verbod op de verkoop, levering, overbrenging en uitvoer van civiele vuurwapens, de onmisbare onderdelen daarvan en munitie, militaire voertuigen en uitrusting, paramilitaire uitrusting, en reserveonderdelen;
- Het verbod dat EU-burgers functies bekleden in de bestuursorganen van bepaalde Russische staatsbedrijven en overheidsinstanties;
- De toevoeging van het Russisch Scheepvaartregister aan de lijst van openbare lichamen waarvoor het transactieverbod geldt – deze entiteit is voor 100% in staatsbezit en verricht activiteiten in verband met classificatie en inspectie, ook op veiligheidsgebied, van Russische en niet-Russische vaartuigen;
- Een volledig verbod op het verrichten van diensten op het gebied van portemonnees, rekeningen en bewaring van cryptoactiva voor Russische personen of personen die in Rusland verblijven, ongeacht de totale waarde van de cryptoactiva;
- Het verbod om architectuur- en ingenieursdiensten, IT-adviesdiensten en juridische adviesdiensten te verlenen aan Rusland (red. de NOvA voert op dit moment overleg met de departementen over de gevolgen hiervan voor de advocatuur in Nederland).

De EU besloot ook het geografische toepassingsgebied van de sancties van 23 februari 2022, waaronder met name het invoerverbod voor goederen uit de niet onder regeringsgezag vallende oblasten Donetsk en Loehansk, uit te breiden naar de niet-gecontroleerde gebieden van de oblasten Zaporizja en Cherson.

Zevende sanctiepakket 21 juli 2022
In dit sanctiepakket reageert de EU op de aanhoudende aanvalsoorlog tegen Oekraïne. De EU heeft nieuwe maatregelen aangenomen om de huidige economische sancties tegen Rusland aan te scherpen, beter uit te voeren en doeltreffender te maken.Er is opnieuw een belangrijke stap gezet om het Rusland financieel moeilijk te maken de oorlog tegen Oekraïne voort te zetten. Met dit "onderhouds- en aanpassingspakket" worden eerdere sanctiepakketten verlengd tot begin 2023 (en dient de implementatie te worden versterkt) en komt er een nieuw verbod op de directe of indirecte aankoop, invoer en doorvoer van goud, dat van oorsprong afkomstig is uit Rusland en daarna van Rusland naar de EU of derde landen is uitgevoerd. Het verbod geldt ook voor juwelen. De vrijstelling voor transacties voor landbouwproducten en voor de doorvoer van olie naar derde landen wordt voortgezet, teneinde de dreigende wereldwijde voedselcrisis te doorstaan. Het is nu aan Rusland om te stoppen met het bombarderen van de Oekraïense velden en silo's en om de blokkade van de havens aan de Zwarte Zee op te heffen. Daarnaast komt er een uitbreiding van de lijst van aan controle onderworpen goederen die kunnen bijdragen tot de militaire en technologische versterking van Rusland, of tot de ontwikkeling van zijn defensie- en veiligheidssector. Dit zorgt voor strengere uitvoercontroles op technologie voor tweeërlei gebruik en geavanceerde technologie.Ook wordt het toegangsverbod tot havens uitgebreid naar sluizen om de omzeiling van sancties te voorkomen en wordt het verbod op het aanvaarden van deposito's verruimd, zodat het ook geldt voor rechtspersonen, entiteiten en lichamen die in derde landen zijn gevestigd en waarin Russische onderdanen, of natuurlijk personen die in Rusland verblijven een meerderheidsbelang hebben. Om deposito's te aanvaarden voor niet aan beperkingen onderworpen grensoverschrijdende handel, moeten de bevoegde nationale autoriteiten nu eerst toestemming geven. Verder verduidelijkt de EU de bestaande maatregelen onder meer op het gebied van overheidsopdrachten, luchtvaart en justitie. Zo wordt bijvoorbeeld het verbod op transacties met Russische overheidsinstanties enigszins gewijzigd om de toegang tot de rechter te waarborgen. Naast economische sancties voegt de EU nieuwe personen en entiteiten toe aan de sanctielijst, en verstrengt hij de rapportageverplichtingen. De aan sancties onderworpen personen moeten nu hun vermogen aangeven, zodat het eenvoudiger wordt hun tegoeden in de EU te bevriezen. De EU staat achter Oekraïne en zal de algehele economische, militaire, sociale en financiële veerkracht van Oekraïne krachtig blijven ondersteunen, onder meer met humanitaire hulp. Het internationaal humanitair recht, onder meer inzake de behandeling van krijgsgevangenen, moet worden geëerbiedigd. Oekraïners, en vooral kinderen, die onder dwang naar Rusland zijn overgebracht, moeten onmiddellijk veilig kunnen terugkeren. Rusland, Belarus en alle verantwoordelijken voor oorlogsmisdrijven en de andere zeer ernstige strafbare feiten, zullen overeenkomstig het internationaal recht ter verantwoording worden geroepen.
Zesde sanctiepakket 3 juni 2022
In dit sanctiepakket heeft de EU zowel jegens Rusland en Belarus een zesde pakket economische en individuele sancties opgelegd, wegens de aanhoudende aanvalsoorlog van Rusland en de steun van Belarus daarvoor en vanwege de wreedheden van Russische strijdkrachten in Oekraïne. In dit pakket met meer economische sancties beperkt de EU het vermogen van het Kremlin om de oorlog te financieren. Door de invoer van Russische olie in de EU te verbieden, snijdt de EU een enorme bron van inkomsten voor Rusland af. De EU sluit nog meer belangrijke Russische banken uit van het internationale betalingssysteem Swift. De EU legt sancties op aan de verantwoordelijken voor de wreedheden in Boetsja en Marioepol en verbiedt meer actoren die disinformatie verspreiden en actief bijdragen aan de oorlogspropaganda van president Poetin. De EU breidt de lijst uit van personen en entiteiten voor wie uitvoerbeperkingen gelden voor goederen en technologie voor dual use. Voorts heeft de EU besloten sancties op te leggen aan andere personen en entiteiten. Tot slot verbiedt de EU het aanbieden van diensten op het gebied van accountancy-, audit-, met inbegrip van wettelijke controle, boekhoudkundige of belastingadviesdiensten, zakelijk en managementadvies of diensten in verband met public relations aan Rusland.
Vijfde sanctiepakket 8 april 2022
In dit sanctiepakket is onder meer een verbod opgenomen om te voorzien in de registratie, een statutaire zetel, een zakelijk of administratief adres en beheersdiensten te verstrekken aan een trust. Het gaat hier om een Angelsaksische rechtsvorm en niet om een trustkantoor waar DNB een vergunning voor afgeeft. Verder geldt een verbod op aankoop, invoer of overdracht van steenkool uit Rusland naar de EU vanaf augustus 2022 en een verbod op de toegang tot EU-havens voor schepen onder Russische vlag.
Vierde sanctiepakket 15 maart 2022
In dit sanctiepakket worden alle transacties met bepaalde staatsbedrijven en de verlening van kredietbeoordelingsdiensten aan Russische personen of entiteiten te verboden. Ook is de lijst van personen uitgebreid tegen wie sancties zijn ingesteld. Verder is het verboden om nieuwe investeringen te doen in de Russische energiesector, en zijn verregaande uitvoerbeperkingen opgelegd voor materiaal, technologie en diensten voor die sector. En er zijn verdere handelsbeperkingen ingevoerd voor ijzer en staal en voor luxegoederen.
Derde (deel 3) sanctiepakket 9 maart 2022
In dit sanctiepakket worden maatregelen getroffen tegen de Belarussische financiële sector. De EU sluit een aantal Belarussische banken af van het betaalsysteem SWIFT. Ook worden transacties in verband met het beheer van reserves en activa van de centrale bank van Belarus worden verboden. Verder geldt een verbod op onder meer het aanvaarden van deposito's van meer dan € 100 000 van onderdanen of inwoners van Belarus. Daarnaast wordt het verstrekken van eurobankbiljetten aan Belarus verboden. Verder heeft de Europese Raad, voor de correcte uitvoering van de sancties, het begrip ‘effecten’ verduidelijkt, zodat ook crypto­activa daaronder vallen.
Derde (deel 2) sanctiepakket 2 maart 2022
In dit sanctiepakket sluit de EU zeven Russische banken uit van het betaalsysteem SWIFT. Dit verbod treedt in werking op de tiende dag na de bekendmaking in het Publicatieblad van de EU. Daarnaast is verboden het verkopen, leveren, overdragen of uitvoeren van eurobank­biljetten aan of naar Rusland of natuurlijke personen, rechtspersonen, entiteiten of lichamen in Rusland, met inbegrip van de regering en de centrale bank van Rusland, of voor gebruik in Rusland. Verder is het niet toegestaan om te investeren in, deel te nemen in of anderszins bij te dragen aan door het Russische fonds voor directe investeringen mede­gefinancierde projecten.
Derde (deel 1) sanctiepakket 28 februari 2022
In dit sanctiepakket zijn transacties verboden met de Russische Centrale Bank of met rechtspersonen, entiteiten of lichamen die handelen namens of op aanwijzing van de Russische Centrale Bank.
Tweede sanctiepakket 25 februari 2022
In dit sanctiepakket heeft de EU sancties opgelegd aan president Poetin en buitenlandminister Lavrov en is een aanvullend pakket individuele en economische sancties aangenomen, die ook betrekking hebben op Belarus.
Eerste sanctiepakket 23 februari 2022
In dit sanctiepakket heeft de EU binnen het bestaande sanctiekader, de beperkende maatregelen uitgebreid tot alle 351 leden van de Russische Doema. Daarnaast zijn beperkende maatregelen opgelegd aan nog eens 27 prominente personen en entiteiten, waaronder beleidsmakers zoals regeringsleden, banken en zakenlieden/oligarchen, hoge militairen en personen die een desinformatieoorlog tegen Oekraïne leiden. De beperkende maatregelen omvatten een bevriezing van tegoeden en een verbod op het ter beschikking stellen van middelen aan de personen en entiteiten op de lijst. Ook zijn er beperkingen op economische betrekkingen met de regio’s Donetsk en Loehansk naar en vanuit de EU. Die voorzien met name in een verbod op de invoer van goederen uit Donetsk en Loehansk, in beperkingen op handel en investeringen die verband houden met bepaalde economische sectoren, in een verbod op het verlenen van toeristische diensten, en in een verbod op de uitvoer van bepaalde goederen en technologieën. Verder is een sectoraal verbod ingesteld op de financiering van de Russische Federatie, haar regering en haar centrale bank. De toegang van de Russische staat en regering tot de kapitaal- en financiële markten en diensten in de EU is beteugeld met als doel om de financiering van escalerend en agressief beleid te beperken. De EU heeft bij dit sanctiepakket aangegeven klaar te staan om, zo nodig, snel nog strengere politieke en economische sancties aan te nemen.

 

Sanctieregelgeving